Canard

Bladerend in "Jane's All The World's Aircraft 1945" kwam ik een aantal merkwaardige vliegtuigen tegen, zoals deze Curtiss XP-55 "Ascender". XP staat voor "experimental". De jager vloog voor het eerst op 13 juli 1943, maar kwam niet verder dan de experimentele fase. Er is een toestel bewaard gebleven in een museum in Michigan. Het wonderlijke is dat het ontwerpprincipe vandaag de dag veelvuldig terug te vinden is in zelfbouwtoestellen, die in kitvorm in de Verenigde Staten te bestellen zijn. Het lijkt alsof de achterkant van het vliegtuig voorop geplaatst is, de naam voor deze volgens dit principe gebouwde toestellen is "canard".

Opnieuw Drachten

Vorig jaar schreef ik regelmatig op dit blog over Drachten en ik kom op dit dorp terug naar aanleiding van het verschijnen van Douwe de Graafs "Drachten, mensen door de tijd". De Graaf schrijft ook over de Joodse familie Turksma uit de Kerkstraat. Sinds gisteravond spookt een zin uit het boek door mijn hoofd, niet vanwege het slechte Nederlands, maar vanwege de volslagen belachelijke beschrijving van de Joodse religie: "Op zaterdag werd er vanwege de sabbatviering geen zaken gedaan; het gezin ging dan naar Gorredijk om daar in de synagoge hun geloof te belijden." Bleef het maar bij deze "onzin", maar er is meer. Bij De Graaf is er sprake van één Drachtster familie Turksma, ik ontdekte al eerder, dat de Turksma's van de Stationweg vaak vergeten worden. In de Kerkstraat woonden toen de oorlog uitbrak Jacob David Turksma met echtgenote Rosette Benninga en hun drie kinderen Betsie, David en Simon, op de Stationsweg woonden Jacobs broer Mozes David Turksma gehuwd met Rosettes zuster Betje Benninga en hun dochter Doortje.

Ik citeer verder uit De Graafs proza: "Toen het oorlog was moesten David en Simon de jodenster dragen. Een tijd later mochten ze niet meer naar de HBS, onderwijs voor joden was verboden."

Vanaf 3 mei 1942 moest iedere Jood een gele ster dragen. Openbaar onderwijs voor Joden was al voor de invoering van de ster verboden, Simon en David gingen met de tram naar Leeuwarden om daar nog een tijd naar een speciale joodse school voor hoger onderwijs te gaan. Het lijkt allemaal wat moeilijk voor De Graaf om het een en ander precies uit te zoeken, dus produceert hij een infantiel regeltje als "toen het oorlog was".

Daarna belandt De Graaf in zijn geschiedschrijving bij de ondergang van de Turksma's: "Toen de overgebleven familieleden, vader, moeder en Simon door de politie van huis werden gehaald, liepen de ouders een vijftigtal meters voor Simon uit. De buren en de mensen in de Zuiderbuurt, fluisterden Simon toe niet mee te gaan. Veel mensen boden hem een onderduikplek in hun huis aan. Maar Simon wilde met zijn vader en moeder mee."

Bij het lezen van zulke zinnen word ik razend, want De Graaf suggereert hier een dom, Joods jongentje tussen dappere Drachtsters. Simon was vijftien, droeg een ster op zijn jas en werd volgens De Graaf door de politie naar het tramstation begeleid en dan vluchten? Bovendien moeten die dappere Drachtsters mij toch eens uitleggen waarom mijn moeder, toen de nood aan de man kwam, met een van de heren Turksma naar de Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Amsterdam is gereisd om te proberen uitstel van transport te bewerkstelligen, misschien dat ze dan ook antwoord kunnen geven op de vraag waarom in het huis aan het Moleneind van mijn Joodse vader en niet-Joodse moeder regelmatig onderduikers verbleven, terwijl er klaarblijkelijk, volgens De Graaf, zoveel gastvrijheid elders in Drachten te vinden was.

Simon Turksma met mijn zusje en mij aan de hand in Drachten.

Theepannetje

Vrijdag en zaterdag had ik een uitvanhuizertje in de vorm van een oerbeppezegger over de vloer. Het kind is ver afgedarmd van het pad van de Meindertsma's, maar dat komt doordat een beppezegger met een fijneneen getrouwd is. En dus moest oerbeppe stil wezen voor en na het eten. Ik mag daar niet over, bij het eendbesluit is het mijn huis en ik heb niks met de heer. Het werd nog slimmer toen ik een theepannetje knoffelen liet, dat aan gruis en elementen op de vloer viel en efkes godverdomme zei. "Foei, beppe, dat mag beppe niet zeggen", zei het kind, "als er een vloek valt dan breekt er iets". "Nou", heb ik gezegd, "ik dacht het niet, beppes theepannetje viel eerst in grom en daarna heeft beppe pas gevloekt." Ik heb geen verlaat van zulk christelijk wijsdom. Harrekrastus, nog aan toe.

Vrouw Ymkje Sinnema - Meindertsma, Rotsterhaule.

Hirst

Was het toeval dat die met diamanten opgedirkte schedel van Damien Hirst precies voor de "Dia de los Muertos" in het Rijksmuseum in Amsterdam opdook? "Dia de los muertos", combinatie van een voorchristelijk ritueel en Allerheiligen/ Allerzielen, waarop Mexicanen op de graven hun dierbare doden eren. Het moet wel toeval zijn, omdat ik de verslaggeverij alleen maar hoorde wauwelen over de prijs van de schedel en de bewaking ervan en niemand, maar dan ook niemand, meldde waar Hirst het idee gestolen had. De man doet niet anders dan gegapte kunst maken: een kalf op sterk water en een versierde schedel, het is allemaal eerder, maar dan zonder pretenties, gedaan. De foto toont een klein, versierd schedeltje van suikerwerk uit Mexico.

Studs

Gister overleed de legendarische radioprogrammamaker Studs Terkel, in Nederland waarschijnlijk beter bekend als de schrijver van een aantal boeken, die niet alleen voor een journalist verplichte kost zouden moeten zijn. Ik noem er een paar: "Working", "Division Street", "Hard Times" en "Talking to myself". Ik werd in de jaren zeventig door Steve Goodman op hem attent gemaakt en in 1989 interviewde ik Studs in Chicago. Hij ontving me in zijn werkkamer van het radiostation WFMT, temidden van stapels papieren, niet alleen op zijn bureau, maar ook op de grond en in uitpuilende kasten. Ik werd op vriendelijke wijze bijgepunt over de Verenigde Staten: nee, rassenscheiding was niet voorbehouden aan het zuiden, in het noorden was rascisme minstens zo erg en een zin van hem over Democratische presidentskandidaten staat in mijn geheugen gebeiteld: "Dukakis was a mess". Het uitzonderlijke was dat Studs regelmatig poogde de rollen om te draaien en mij ging interviewen, want hij wilde zijn, overigens niet geringe, kennis over ons land aanvullen. Deze, tot zijn dood uiterst nieuwsgierige en werkzame man zal de uitslag van de strijd tuseen Obama en McCain niet meemaken. Jammer.
Hij is 96 jaar oud geworden. Ik vond gelukkig een interview met hem op het internet en het begint meteen al goed: ik ben geboren in 1912, in het jaar dat de Titanic onderging, kwam ik boven.

USA 2

Wie bevinden zich in ons land rechts van de VVD? Verdonk en Wilders. Wat beweert Journaalcorrespondent Eelco Bosch van Rosenthal in de VPROGIDS? "Veel Nederlanders kunnen zich niet voorstellen dat je op een Republikein stemt, omdat die partij zo conservatief zou zijn, maar vergis je niet: ook Obama is voor Nederlandse begrippen echt niet links. In ons land zou hij rechts van de VVD staan." In dezelfde gids komt ook Okie Eva Jinek (foto) aan het woord (de volgende week samen met Philip Freriks in Verenigde Staten om verslag van de verkiezingen te doen) met de volgende onzinnige volzin over Obama: "Nederlanders zijn verliefd op hem, maar als je naar de opniepeilingen kijkt is hij er nog lang niet. Het lukt hem maar niet om los te breken van McCain". Het is duidelijk dat ik me op 4 en 5 november me elders laat informeren dan door deze lach- en meelijwekkende afgezanten van Journaalhoofredacteur Laroes die "diep wil doordringen in de Amerikaanse samenleving" en dat wil doen "door Amerikaanse deskundigen aan het woord te laten".

USA

Ter gelegenheid van de Amerikaanse presidentsverkiezingen zijn er zijn veel zelfverklaarde USA -kenners aan het woord. Dat ben je in ons land gauw, want je hoeft er maar één keer voor in New York geweest te zijn en je bent al deskundig. Dat leidt tot vermakelijke schrijfsels, zoals dat van Peter Vermaas in de VPROGIDS. Hij weet te vertellen dat er een verband bestaat tussen countrymuziek en het platteland, dat overwegend republikeins stemt. Ik heb meer "nieuws" er bestaat ook een causaal verband tussen het het ontbijten met "hominy grits" en de republikeinen.