Puerto Rico 2

New York telde in de jaren dertig al een behoorlijk aantal Puertoricanen onder zijn inwoners - er was een spaanstalige wijk - en net zoals er bv. door en  voor  Poolse immigranten Poolse muziek op de plaat werd gezet, gebeurde dat ook met Puertoricaanse muziek voor Puertoricanen. Een populair kwartet was het Cuarteto Marcano onder leiding van zanger Pedro "Piquito" Marcano met Victor "Vitin" Mercado op trompet, Leocadio "Lalo" Martinez als eerste gitarist en Claudio Ferrer (foto) als tweede stem en tweede gitarist, van de hand van de laatste is deze in 1939 opgenomen guaracha "Papitin". Ferrer schreef ook "El Santero", hij had waarschijnlijk goed geluisterd naar het Cubaanse "El Manisero" (de straathandelaar die pinda's verkoopt), een santero is iemand die religieuze waren langs de straat verkoopt.

Sale

en wij maar denken dat de verkoop op Mars werd voortgezet

Una

UNA: "Nae pure caller in its heed."

Soms

Soms zie je woorden op een gebouw die in onbruik zijn geraakt, want we spreken noch over een bewaar- noch over een Fröbelschool?

Facel-Vega

Het was medio jaren vijftig afgelopen met de prestigieuze Franse automobielen, Delage, Delahaye, Salmson, Hotchkiss en andere fabrieken hadden hun deuren gesloten en dat betekende dat er ook geen werk meer aan de winkel was voor de fameuze carrosseriebedrijven; Facel, in verhouding met de andere carrossiers een jonge firma, had onder leiding van Jean Daninos de Simca-Sport en de Ford Comète gebouwd, maar ook voor het Franse leger de opbouw van de Delahayejeep gefabriceerd. In 1954 bedacht Daninos een gewaagde oplossing voor de dreigende ondergang van zijn bedrijf: een eigen auto in het   bovenste marktsegment: de Facel-Vega.  De wagen kreeg geen eigen motor maar een Chrysler-V8. De auto op de foto (die ik  gister op het parkeerterrein van een uitspanning  tussen Baarn  en Hilversum maakte) is een HK500 uit 1960 met een Chrysler V8 met een inhoud van bijna zes liter, de topsnelheid ligt rond de 235 km/u.

Puerto Rico

Er zat zo'n veertien jaar een Puertoricaan in het orkest van Duke Ellington en 2,5% van de Hawaiiaanse bevolking is van Puertoricaanse komaf, het wordt tijd om ons naar Puerto Rico zelf te bewegen om muziek te beluisteren, eerst een opname uit september 1929 gemaakt door Los Borinqueños in New York, want zeer waarschijnlijk waren er op Puerto Rico zelf geen opnamefaciliteiten. "Caridad" (Liefdadigheid) is een smartelijk lied: "O, mijn arm Puerto Rico, het maakt me zo droef, omdat het hele eiland om liefdadigheid smeekt " en even verder: "En  waar zijn de politici in het Huis van Afgevaardigden, die de wetten schrijven voor dit eilend?" Puerto Rico leed al voor de crash van Wall Street onder een depressie, bovendien was in 1928, net als in 1899, veel land door een orkaan verwoest. In september 1934 stond het Trio Armonico, eveneens in New York, in de studio. Het trio werd geleid door de zanger/gitarist Rafael González Levy en "Ausencia" behandelt liefdesleed, het is een compositie van de tweede vocalist/ gitarist van het trio, Guillermo Venegas Lloveras (foto).

Puerto Rico in Hawaii

Soms hoor je muziek die je op die plaats niet verwacht, want wie verwacht nu quadrilles op Jamaica? Of Puertoricaanse muziek in Hawaii? Die quadrilles, oorspronkelijk gedanst door de uit Europa afkomstige witte bovenklasse, werden opgenomen in het repertoire van kleine fluit- en trommelorkestjes zodat bij de zwarte bevolking een imitatiecultuur kon onstaan. Puertoricaanse klanken in Hawaii kennen een andere en tragischer geschiedenis: na twee alles verwoestende orkanen in 1899 lag de suikerrietproductie - een monocultuur - op Puerto Rico op zijn gat, maar dat niet  alleen: de inwoners zaten zonder onderdak, voedsel en  werk. Bovendien onstond er en tekort aan suiker in de  wereld en dus kwam  het aanbod van een aantal suikerrietplantages in Hawaii om Puertoricaanse arbeiders aan werk te helpen als geroepen. Maar van het  allereerste begin werden de arbeiders die zich gemeld  hadden gekoeioneerd, eerst onder onmenselijke omstandigheden per schip naar New Orleans,  daarna per trein dwars door de Verenigde Staten en vervolgens vanuit  Los Angeles per schip naar Hawaii. De suikerrietplantages waren in handen  van de "Big Five", die in feite Hawaii regeerden. Toen in 1917 de Verenigde Staten ging deelnemen aan de wereldoorlog werden de Puertoricanen in Puerto Rico Amerikaans staatsburger (zij het vandaag de dag nog  altijd niet met dezelfde rechten als een inwoner van bijvoorbeeld Utah), degenen in Hawaii echter niet, zij kregen oproepkaarten voor miltaire dienst, maar konden zelfs in lokale verkiezingen hun stem niet uitbrengen. Het heeft jaren geduurd voordat aan deze discriminatie een eind werd gemaakt.  Momenteel is 2,5% van de Hawaiiaanse bevolking van Puertoricaanse komaf en zoals altijd zaten er in de handbagage, toen in 1900 de eerste suikkerrietplantagearbeiders arriveerden ook hun muziekinstrumenten o.a. de cuatro een viersnarigtokkelinstrument dat ontwikkeld werd in een tiensnarige gitaar, maar ook  maracas en guiro. Die bleven in gebruik en dat is de reden dat van oorsprong Puertoricaanse muziek op Hawaii  te horen is.