1.12.22
Doedelzak
TAAL
Het lokale dialect van Münster heet
masematte, een woord dat in het jiddisj handelen betekent. Jaren geleden
bezocht ik een vriend in Münster, toen hij de deur voor me opendeed
werd ik te enthousiast begroet door zijn bullterrier, die ik tot kalmte
maande met "Koest keilew", waarop mijn vriend informeerde: "Du sprichst
Masematte?" Nou nee, ik gebruikte het jiddisje woord voor hond. Mijn
nieuwsgierigheid was gewekt en 's avonds gingen we naar een café,
waarvan de eigenaar vloeiend in het masematte was. Hij begon met een zin
waarvan ik de betekenis moest achterhalen: "Roin mal wat dat Osnik
schmust?" Roinen ist gucken, schmusen ist sagen, aber Osnik ist kein
jiddisches Wort, ich kenne es jedenfalls nicht." "Osnik heisst Uhr."
"Aha: gucke mal wie spät es ist."
Maar
hoe komt het dat het Münsters dialect jiddisje woorden kent? Het werd
me al snel duidelijk dat de geschiedenis van masematte verbonden is met
de veehandel in Münster en vergelijkbaar is met het dialect van
Winschoten: joodse handelaren spraken jiddisj en dat werd door iedeen
die er omheen bivakeerde deels overgenomen. Maar ook het Rotwelsch, de
dieventaal leverde een bijdrage en soms is de herkomst van een woord
niet meer te achterhalen, want waar komt dat merkwaardige Münsterse
woord voor fiets "Leeze" vandaan? Wie meer over masematte wil weten,
probeer de eigen uitgave van Margret Strunge en Karl Kassenbrock uit
1980 te achterhalen: "Masematte. Das Leben und die Sprache der Menschen
in Münsters vergessenen Viertel".
Te water
Dit
is een Amphicar, het eerste deel van het woord slaat op amfibie en de
auto kan zowel dienen als voer- en als vaartuig. Deze Amphicar uit 1965
stond aan het eind van een lange reeks van dergelijke wagens ontworpen
door Hans Trippel (1908-2001). De eerste, na een aantal prototypes,
dateert uit 1934 en had een viercylinder Adlermotor en aandrijving op
vier wielen, daarna werd een zescyinder Opelmotor geïnstalleerd om
uiteindelijk weer een Adlermotor te benutten in een type met
voorwielaandrijving, ook werd een luchtgekoelde achterin geplaatste
Tatra V8-motor gebruikt. Trippel had inmiddels de Bugattifabriek in
Molsheim, in de bezette Elzas in gebruik, de Wehrmacht koos echter voor
de goedkoper te bouwen Volkswagen "Schwimmwagen". Na de oorlog verscheen
een door Trippel ontworpen kleine auto, geen amfibie, met een
achteringeplaatste tweecylinder Zündappmotor, de geplande productie zou
plaats vinden in Stuttgart en er werden zelfs licentieverdragen gesloten
met de Troll Plastik- og Bilindustri in Noorwegen (daar gebouwd met een
met een luchtgekoeldetweecylindertweetactmotor van Gutbrod) en met de
S.I.O.P. (Société Industriel de l'Ouest) in Frankrijk (daar gebouwd met
een luchtgekoeldetweecylindermotor van Panhard), maar in Noorwegen bleef
de productie beperkt tot vijf exemplaren, in Frankrijk was het succes,
waar verschillende modellen werden geïntroduceerd, iets groter en werd
de auto onder de naam Marathon in 1954 en '55 in Parijs geproduceerd.
Hand Trippel zelf was inmiddels teruggekeerd naar zijn oude thema, een
amfibie en in 1959 stond op de autosalon in Geneve een nieuw
amfibievoertuig, de Eurocar, die uiteindelijk als Amphicar, eerst in
Lübeck en vanf 1962 in Berlijn, in productie ging. Op de weg haalt de
met een Triumphmotor uitgeruste Amphicar 105 km/u, in het water 12
km/u. Uiteindelijk zijn er tot 1968 slechts 3878 exemplaren gebouwd.
POST enzo.
Meteen achter de locomotief liep de wagen van de posterijen, zodoende hoefde het personeel van de post niet te zoeken naar het rijtuig.
Helemaal achteraan de trein liep een begrafeniswagen waarin behalve de dode in een afgesloten compartiment ook de naaste familie plaats had. Dubbeldekkers, voor het verkeer rond Parijs, waren voor 1900 al in gebruik bij de Franse staatsspoorwegen.
Subscribe to:
Posts (Atom)