31.1.26
Tsjechiê 27
De tijd van cyclecars leek voorbij maar toch kwam Willibald Gatter in 1928 met een eenvoudig autootje met een ééncylindermotor meteen inhoud van 350cc. Gatter had zijn sporen inde autoindustrie verdiend, hij had gewerkt bij Austro Daimler, maar vond daar geen gehoor toen hij pleitte voor minder dure auto's, in 1926 verliet hij Austro Daimler en kort daarop verscheen in samenwerking met de firma Schicht AG in Aussig an der Elbe de "Schreckenstein, genoemd naar een kasteel in Aussig. Daarna begon Gatter in Zakupy (in het Duits Reichstadt) met de bouw van cyclecars, de auto's hadden een maximumsnelheid van 60 km/u/. Van 1930 tot 1937 bouwde de firma plusminus 1650 auto's, soms met een motor met een grotere cylinderinhoud. Ze waren uitstekend geschikt voor de wegen in Tsjechië en niet veel duurder dan een motorfiets, het was destijds de goedkoopste auto van Europa. Na de Tweede Wereldoorlog nadat de Duitsers werden verdreven uit Bohemen probeerde Gatter in Duitsland zijn bedrijf opnieuw op te zetten met een Gatter-Mini, maar dit bleef beperkt tot een prototype.
30.1.26
Dierlijkheid
Regelmatig zie ik Franse bulldogjes en ander bulldogjes met afgeknipte oortjes en staart door het goyse dorp met cheiwe rondstappen. Zijn zij het slachtoffer van een misdaad tegen de dierlijkheid? En waarom wordt daar niets tegen gedaan? Waarom wordt een kat gefokt waarvan de neus volgens de fokkers niet voor de schedel uit mag steken, waardoor het beest niet alleen ademhalingsproblemen maar ook coördinatieproblemen heeft? Waarom doen mensen dat de Pers (foto boven) aan? Het antwoord is simpel: omdat de dames en heren van het stamboek hebben beslist dat een Pers er zo uit dient te zien! Er wordt in een nestje katten een poesje geboren met een gekrulde vacht (foto onder), de fokker ziet mogelijkheden voor een nieuw ras en laat het katje groot geworden de moeder bestijgen om zo nieuwe krulharige katjes in de wereld te schoppen. Beklom deze onverlaat zijn eigen moeder? Katten zonder kraakbeen in de oren. missen ook het kraakbeen elders in hun lijf en zijn eigenlijk mismaakt, maar de fokkers zien mogelijkheden deze ongelukkige beesten tegen flink ged te slijten. Een misdaad tegen de dierlijkheid.
Tsjechië 26
29.1.26
Tsjechië 25
28.1.26
Horloge
Het
dorp ligt ongeveer een uur rijden ten oosten van Cleveland temidden van
boerderijen van de Amish, altijd herkenbaar aan de was die aan de lijn
te drogen hangt. En mocht ik de was vergeten, dan zijn er de zwarte
vierkante kubuskarretjes met de oranje gevaren driehoek achterop, waarin
ze zich verplaatsen. Iedere maandag is er in een grote hal een markt,
een tikkeltje Waterlooplein jaren vijftig, maar dan overdekt. Het grote
werk: gereedschap voor tuin en boerderij ligt trouwens buiten vlak
achter de parkeerplaats van de auto's. De kubuskarretjes staan in een
lange rij links, de paarden vastgebonden aan een hek. Een enkele keer
heb ik een gesprek aangeknoopt, dat doe ik in het Duits, want de Amish
spreken een Duits dialect. Zo weet ik dat een stoel Hocker heet en dat
je ten afscheid niet "Auf Wiedersehen" zegt maar "Sehn Die", een wel
heel letterlijke vertaling van "See you". In de hal is van alles te
koop, sommige stalletjes zijn gespecialiseerd. Een paar jaar geleden
keek ik in zo'n gespecialiseerd stalletje naar opwindbare
vestzakhorloges met een los sleuteltje. Ik heb daar absoluut geen
verstand van, maar kocht toch een horloge, waarvan de verkoper zei dat
het uit 1880 dateerde en $70 moest kosten. Een aantal jaren geleden ik het mee
naar Den Haag en liet het dateren. Het blijkt aanzienlijk ouder,
namelijk uit 1829 en gemaakt in Birmingham (Engeland). Het hangt nu in
precies zo'n plastic stolpje als mijn grootvaders horloge, dat ik na
zijn dood in 1951 erfde.
Tsjechië 24
Opnieuw ontmoeten we Frantisek Novotny, want na Disk en Z gaat hij aan het werk bij Enka, hij verget zijn loopbaan van Brno naar Praag en met behulp van investeerder Frantisek Kolanda, ontstaat Frantisek Kolanda a spol., tovarna na automobily. De ontworpen auto gaat Enka heten, een combinatie van Novoty en Kolanda. Het prototype heeft een ééncylinder luchtgekoelde motor met een inhoud vn 350cc, de open auto heeft geen deuren en een topsnelheid van 50 km/u. Maar de tijd van "cyclecars" is voorbij en dus wordt een tweede auto gebouwd met een grotere, dit keer watergekoelde, motor met een cylinderinhoud van 500cc, een aluminium cyliderkop en aluminium zuigers. De topsnelheid van de auto was 60km/u. en het verbruik 6 liter op 100 kilometer. Er was plaats voor drie personen, twee voorin en één in de dickeyseat. Behalve de gelegenheid een open versie met een linnen dak te bestellen was er ook de mogelijkheid een "hard top" in overweging te nemen en er was zelfs een pickupversie met een gesloten laadbak (foto) in de aanbieding.
27.1.26
Tsjechië 23
Inmiddels zijn we beland in 1926 en veel van de gemelde fabrieken produceren automobielen, maar dat wil niet zeggen dat er geen nieuwe firma's bijkomen, soms zijn dat fabrieken die eerst iets anders produceerden, zoals Zbrojekka in Brno, bekend uit de wapenindustrie. Zbrojevka trok Novotnny aan die we eerder ontmoetten als constructeur van de Disk.Voor Zobrojevka bouwde hij de Z 1, met een tweetact tweecylindermotor met een inoud van 1004cc, maar daar bleef het niet bij, in de volgende jaren bouwde hij sportwagens die in Tsjechoslowakije bij diverse wedstrijden geduchte tegenstaanders bleken. De Z 2 uit 1929, een zescylindermotor met een inhoud van 1100cc met "opposed 'pistons" en een "Roots blower".
26.1.26
Namen van straten
Polka Dogs
Tsjechië 23
Meer succes was weggelegd voor deze Skoda L&K Type 110. L&K stond natuurlijk voor Laurin & Klement, namen die trots op de grille van de wagen stonden. Skoda nam in 1925 Laurin & Klement over en de eerste Skoda's borduurden voort op de auto's van Laurin & Klement. Het Type 110 was een ontwikkeling uit de Laurin & Klement Type 100 en Type 105 en had een viercylindermotor met een inhoud van 1791cc. De banden kwamen van Michelin en de tankinhoud bedroeg 75 litert brnzine.
25.1.26
Postprimaat
Mocht er een baviaan of een andere primaat in uw kennissenkring bivakkeren die niets om handen heeft, maak hem of haar er dan op attent dat hij/zij aan de arbeid kan bij Post NL, enige kennis van lezen is niet nodig en zelfs ongewenst. Mijn vrouw stuurt een brief naar een vriendin in Groningen, adres en postcode zijn correct, maar de brief komt terug met de vermelding adres onbekend. Vrienden van me sturen mij op 9 december j.l. een boek, adres is correct, maar de postcode is niet helemaal duidelijk, anderhalve maand later komt het boek bij de afzender retour, de vaderlandse postprimaat meldt: adres onbekend.
Tsjechië 22
Jaroslav Sibrava kwamen we eerder tegen als constructeur van de Trimobil, maar in 1925 verschijnt een vierwieler onder eigen naam. De Sibrava heeft een een tweecylindermotor met een inhoud van 1248cc. Maar een succes wordt het niet, in hetzelfde jaar verdwijnt de Sibrava al weer van het toneel.
24.1.26
Tsjechië 21
De heren Wichterle en Kovarik gingen niet oever een nacht ijs voordat ze de automobielfabriek Wikov starten, ze bouwden eerst een paar prototypes op basis van auto's van de Italiaanse firma Ansaldo, een bedrijf waar zij een licentieverdrag mee sloten. Frantisek Wichterle had een kleine fabriek van landbouwvoertuigen in Prostejov en Frantisek Kovarik had een identiek bedrijf in de zelfde plaats, In 1918 besloten zij hun bedrijven te bundelen en heette de firma voortaan Wikov. Hun eerste eigen autoproductie verscheen in 1925, een viercylinder met een motorinhoud van 1478cc. Tussen 1925 en 1932 werden 280 exemplaren gebouwd met verschillende carrosserieën.
23.1.26
Tsjechië 20
Op 25 april kwam de door Bretislav Novotny ontworpen Disk door de strenge typekeuring en kreeg Novotny toestemming om de productie van de auto voort te zetten. In 1922 had hij zijn eerste auto met tweetactmotor gebouwd de Nova, hij had er mee door Praag gereden en zaken uitgeprobeerd die hij later in zijn fabriek in Brno zou toepassen. De Disk had een volledig metalen zelfdragende carrosserie, een unieke frictieversnellingsbak en als een van de eerste auto's in Europa een viercylinder tweetactmotor. Het was de kleinste Tsjechische auto op de Praha Piccolo na in 1924 De cylinderinhoud was 599cc.
22.1.26
Shanty
Van sommige muzikanten realiseert de goegemeente zich niet, omdat ze volledig zijn geïntegreerd in de Amerikaanse pop-, jazz-
en countrymuziek, dat zij van origine Canadezen zijn. Voorbeelden te
over, ik noem er van elke categorie maar één: Neil Young, Oscar
Peterson, Hank Snow. De lezer van dit blog moet zelf maar op zoek naar
hun muziek. Wie ik wel nadrukkelijk naar voren wil halen is Stan Rogers
(29 november 1949 – 2 juni 2 1983), een zanger/liedjesschrijver uit
Hamilton, Ontario, die in zijn jeugd veelvuldig op vakantie ging bij
familie in Nova Scotia en juist die vakanties hebben een onuitwisbare
indruk op zijn muziek achtergelaten, de zee is ook overduidelijk
aanwezig in "Barrett's Privateers" Rogers kwam om bij een vliegtuigongeluk samen met 22 andere passagiers
van een Air Canadavlucht van Dallas naar Toronto, nadat het vliegtuig
een noodlanding gemaakt had in Cincinnati. "Barrett's Privateers" wordt overduidelijk gezongen als een seashanty, daar kunnen ze in het goyse dorp met geiwe Bussum nog het nodige van leren, het shantykoor Het ruime sop kweelt "Aan de Amsterdamse grachten", waarschijnlijk beschouwt het koor "Het Wilhelmus" ook als seashanty.Tsjechië 19
In 1923 proberen de de ingenieurs Beutelschmidt en Ruzicka later geassisteerd door Karel Krcil in Praag een cyclecar met de naam Isis van de grond te krijgen. Het blijft bij een paar prototypes met een tweecylindermotor met een inhoud van 769 cc. Een jaar later verwerft Skoda de licentie om in Plzen de Hispano Suiza H6B te fabriceren, een zescylinder met een inhoud van 6597cc. Interessant om vast te stellen dat behalve de licentie voor een stoomvrachtwagen van Sentinel, Skoda ook een personenauto in de dure prijsklasse gaat bouwen. Het rollend chassis is een kopie van de Hispano Suiza, de carrosserie komt van Skoda.
21.1.26
Tsjechië 18
Hoogst merkwaardig, nadat we gister zagen hoe moeizaam het starten van een stoomvrachtwagen was in vergelijking met een benzine- of een dieselvrachtwagen, dat Skoda in 1923 een licentie nam op de Britse Sentinelvrachtwagen. De wagens werden niet in de fabriek in Mlada Boleslav gebouwd maar in Plzen. De productie begon in 1924 en de Skoda Sentinel bleef tot 1924 in productie, één ervan kwam in dienst van het Tsjechoslowaakse leger. Het gebruik van de vijf ton wegende wagen was goedkoop en de wagen kon behoorlijke hellingen overwinnen en was snel tot stilstand te brengen, maar daar stond tegenover dat het ongeveer dertig minuten duurde voordat er voldoende druk op de ketel zat om te kunnen gaan rijden. De watertank had een inhoud van 800 liter en met 300 kilo kolen kon de wagen ongeveer 40 kilometer afleggen met een gemiddelde snelheid van 15 tot 20km/u. Een van de Skoda-Sentinelwagens is in ieder geval bewaard gebleven.
20.1.26
NOAH
Tsjechië 17
Dit is de befaamdeTatra Type 11 geconstrueerd door de van Steyr teruggekeerde Hans Ledwinka, meteen lichtgekoelde tweecylindermotor met een inhoud van 1056cc, een centraal gelegen chassis, en swingaxles voor en achter. Kortom een stuk baanbrekende techniek, terwijl bovendien de hele voorkant compleet met spatborden en lampen naar boven en naar achteren geklapt kon worden, zodat een monteur gemakkelijk toegang had tot de motor. Het Type 11 was tweewiel geremd, het identieke Type 12 remde op vier wielen. Beide types werden tot 1930 gebouwd.
19.1.26
Flut 4
Even dacht Drage een verhaal op te hangen dat een neef uit Canada op visite was en dat Lolkje met hem in "Het Bezwete Paard" was gesignaleerd, maar dat idee liet hij ogenblikkelijk weer varen en hij werd boos, waarom had Horkenboer niet gewacht tot na school met zijn verhaal over Lolkje en hij snauwde:"Had je me dat niet beter na schooltijd kunnen vertellen Hans?" "Ja, ja maar ik heb de laatste twee uren vrij enne..." "Sorry, maar je overvalt me er nogal mee. Ik moet trouwens opschieten. Ik spreek je nog wel." Drage liep vloekend te trap op. Het Twaaljarig Bestand en Arminius en Gomarus, de remonstranten en de contraremonstranten konden hem op dit ogenblik gestolen worden.
Tsjechië 16
In 1922 een nieuw merk Stelka, duidelijk afgeleid van de naam van de maker Rudolf Stelsovsky in Pribram. De Stelka heeft een tweecylindermotor met een inhoud van 1145cc en blijkt afgeleid van een tram, waarvan de assen zijn verwijderd en de carrosserie voorzien van een benzinemotor. Het ontwerp werd gemaakt in de machinefabriek van Jan Sveda en de productie vond plaats in een slotenmakerij. In hetzelfde jaar bouwt Jaroslav Sibrava in Praag een driewielige auto met alweer een tweecylindermotor met een inhoud van 1248cc. De auto is leverbaar met een geheel open carrosserie, maar ook met een open deel voor de chauffeur terwijl het gedeelte voor de passagiers gesloten is (foto).
18.1.26
Tsjechië 15
De vroege jaren twintig zorgden overal in Europa voor een geweldige toename van kleine auto's, de zogenaamde "cyclecars", ook in Tsjechië was dat het geval, in 1921 verscheen de Cyclecar Panek (foto), gefabriceerd door B. Panek in Rakovnik, het voormalige Rakonitz, met een tweecylindermotor, waarvan de inhoud niet meer valt te achterhalen. In hetzelfde jaar ziet ook de Cyclecar C.A.S. het licht, gebouwd door de gebroeders Rechzieglové in Praag, ook hun auto heeft een tweecylindermotor, de inhoud was 689cc.
17.1.26
Tsjechië 14
Bij de Eerste Wereldoorlog denken we meteen aan België en Frankrijk en vergeten we dat ook in Oost -Europa gevochten werd en dat de Oostenrijks-Hongaarse Monarchie in oorlog was met Rusland, op deze kaart uit 1852 (en in 1914 was er niet veel veranderd) zien we heel duidelijk dat Praag in Bohemen lag en en Brünn (het latere Brno) in Moravië. de plaatsnamen zijn nog Duits. dat veranderde pas in 1918 toen Tsjecho-Slowakije ontstond en de automobielfabrieken ook hun namen in het Tsjechisch wijzigden.
15.1.26
Vaardig
The Six and Seven-Eights String Band of New Orleans was een gezelschapje heren amateurmusici dat zich vanaf 1913 bezighield met het spelen van jazz op snaarinstrumenten, een genre dat helaas veel te weinig op grammofoonplaten is vastgelegd. De band bestond uit vaardige musici, dat hoor je ogenblikkelijk. Eén was arts een ander werkte bij de douane.
Flut 3
Drage zette zijn fiets in de stalling voor rijwielen van leraren die anders dan de fietsen voor leerlingen overdekt was en begaf zich naar de lerarenkamer, waar vandaan een enorme lawaai te horen was. Die heisa had alles te maken met het feit dat Véroniqe Bouc, lerares Frans, op haar fiets was geschept door een morveux, zoals zij het noemde, op een fatbike en nu door Karel Kamgaren, leraar lichamelijke oefening, bezitter van het diploma EHBO en de verbandtrommel van de school, aan een schaafwond aan haar rechterknie werd geholpen. Ze zat op een stoel met haar rechterbeen op een andere stoel. Terwijl Karel het flesje jodium opende probeerde de directeur van de school Simon Bekauch er achter te komen of de snotaap met de fatbike wellicht leerling van de school was en vroeg hij Véronique naar een signalement. Daar had hij beter even mee kunnen wachten, want Véronique liet een kreet als van een Maartse kat toen de jodium haar knie op druppelde. De bel ging en de leraren gingen hun weegs. Drage werd door collega Hans Horkenboer gestopt: "Kan ik je even spreken. Ja, ik weet niet hoe ik het zeggen moet, maar dinsdagavond was ik rond een uur of tien in het "Het Bezwete Paard" om een biertje te pakken toen ik Lolkje, jouw vrouw, achterin de kroeg zag zitten met een vreemde man. Ze hadden het zo te zien erg naar hun zin."
13.1.26
Tsjechië 13
Ook in Tsjechië, dat trouwens nog niet bestond want Bohemen maakte deel uit van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie, werd een auto zonder kleppen, maar met schuiven volgens het principe van de Amerikaan Knight geproduceerd: de RAF Knight. De auto had een viercylindermotor met een inhoud van 4712cc. De carburateur kwam va Zenith. Een nieuw merk in 1913 was Premier, dat fietsen en motorfietsen maakte onder de naam Omega. Premier bouwde een vierscylindersportautootje met een 1014cc motor (foto).
Post
De post hoeft niet langer brieven na één dag te bestellen, ze (het is immers Tante Post) mag er twee dagen over doen. Daar blijft het natuurlijk niet bij, want voor het eind van dit decennium is de periode van twee dagen natuurlijk opgerekt tot een hele week en in 2035 worden brieven niet meer besteld, maar kunnen ze op een verzamelpunt in iedere gemeente worden opgehaald. Let wel niet ieder dorp. Inwoners van Anjum bijvoorbeeld dienen zich straks dus spoorslags naar Dokkum te spoeden om daar hun correspondentie op te halen. Wel een geldig identificatiebewijs meenemen.
Crumb 2
Ik ben altijd een bewonderaar van Robert Crumb geweest, dat geldt niet alleen voor zijn tekingen, maar ook voor zijn verzamelwoede van 78toerenplaten met oude Amerikaanse muziek en zijn eigen opnamen met de Cheap Suit Seremaders. Toen bovenstaand boek verscheen heb ik het ogenblikkelijk bij Atheneum in Amsterdam besteld. Het is een vreemd boek. Een biografie verschijnt in de regel pas na de dood van iemand, maar Crumb leeft. Het is een interessant boek zolang het over de persoon Crumb gaat. Over het onharmonisch huishouden waarin hij opgroeide, over zijn worsteling om op eigen benen staan, en al wat die meer zij, maar ik raak het spoor bijster in als die namen van collega-tekenaars en uitgevers van 'underground'-literatuur. Bovendien lijkt het boek soms meer op een hagiografie dan op een echte biografie. Iets meer afstand tot de geportretteerde, iets meer kritiek had de biografie beter gemaakt.














































