Automata

Een imitatievogeltje in een kooi met fladderende vleugeltjes en een bewegend snaveltje. Uit de bodem van de kooi klonk een wijsje voortgebracht door minitieuze orgelpijpjes. Vermaak van onze voorouders. Maar het kon natuurlijk ingewikkelder want Marie Antoinette van Frankrijk, de echtgenote van Lodewijk XVI had een cymbalonspeelster, die echt op de snaren sloeg. Een eeuw later maakte Gustave Vichy een harpspeelster, die inmiddels gerestaureerd moet worden, haar harp kwijt is, maar wel duidelijk laat zien, hoe zo'n automaton werkt. Maar zowel cymbalon- als harpspeelster vallen in het niet bij levensgrote Nancy, die een handwerkje verricht.

Wobbe

"Aflopen Saturdach efkes keken naar "De Troan". Wat ik soa jammer fyn is dat de akteurs prate, se suden om ut noch "echter" te maken, wolkjes met hun tekst op mutte houwe, net as in 'n beeldroman."

Meer mechanische muziek

Orchestrions kwamen er, ik schreef het al, in soorten en maten. De leukste waren die met automatons, bewegende poppen. En nu ik dat woord toch gebruik, alhoewel ik weet dat Nederlanders op weg naar het zonnige zuiden, vaak de stad Lyon overslaan, een bezoek aan het automatonmuseum daar is meer dan een omweg waard: plotseling blijken de arenrapende vrouwen op het schilderij Jean François Millet te bewegen. Kitsch? Ja, maar wel heel leuke kitsch. Bij ons bleef te beweging van een automaton vaak beperkt tot een hoofd draaiende en eventueel dirigerende pop op een draaiorgel, maar dit Orchestrion in Waldkirch vertoont toch iets meer.

Dit zogenaamde Turmorchestrion gebouwd door Imhof & Mukle in Vohrenbach in Baden in 1879 heeft een terechte naam, de pijpen torenen hoog boven het mechaniek uit. De muziek is uit Delibes' Coppeliaballet, waarin een pop tot leven komt (!).

Lang niet altijd speelde een piano of een orgel de voornaamste rol in een mechanisch instrument: hier is het een accordeon, die weliswaar niet open- en dichtgaat, maar de toetsen bewegen wel degelijk in "Perle de Cristal".

Gräf & Stift

Type 40/45 "Kaiserwagen"

Het is niet zo verwonderlijk dat de broers Karl, Franz en Heinrich Gräf in het laatste decennium van de negentiende eeuw in Wenen begonnen met het repareren van rijwielen en ze vervolgens zelf gingen bouwen, heel wat automobielconstructeurs zijn op dezelfde manier gestart, maar hun eerste auto was bijzonder, omdat de aandrijving op de voorwielen plaats vond. Helaas is het maar bij één exemplaar gebleven, gebouwd tusen 1895 en '97, dat tot 1914 dienst heeft gedaan en gelukkig bewaard is gebleven en momenteel te bezichtigen is in het technisch museum in de Oostenrijkse hoofdstad. Nadat de broers kennis hadden gemaakt met Willy Stift, importeur van verschillende automerken, besloten ze in 1902 samen met Stift tot oprichting van de firma Gräf & Stift, die automobielen ging bouwen voor Arnold Spitz, die tot 1907 onder diens naam in de handel kwamen. Daarna werden de wagens onder de naam Gräf & Stift geproduceerd en werd de bouw van lichte auto's stopgezet en vervangen door de bouw van grotere wagens, die gretig aftrek vonden onder meer bij het Oostenrijkse keizershuis. Zo werd een Typ 40/45 in 1913 aan keizer Frans Joseph geleverd. Aartshertog Franz Ferdinand werd in een Gräf & Stift Typ 18/32 in 1914 in Serajewo door Gavrilo Princip vermoord, aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog.

Brandweerwagen 1917

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden alleen vrachtwagens geproduceerd. De firma bleef daarna tot 1938 personenauto's bouwen (alhoewel kort na de Tweede Wereldoorlog de Tsjechische Aero Minor in licentie werd gefabriceerd, de vrachtwagenafdeling werd in 1971 opgeslokt door M.A.N.

Aero Minor

Britse PTT

In verhouding met de auto's lijkt de telefooncel wat groot. Hij stond van 1936 tot 1960 in de Dinky Toyscatalogus (onder nummers 12C en 750) net als trouwens de postbesteller (1938 - 1960 onder 12E) en de telegrambesteller (1938 -1960, onder 12D). De bestelwagens zijn van links naar rechts: een Morris Royal Mail van (1955 - 1961, onder 260)), en zijn voorganger nog met GR (George Rex) op de zijkant (onder 34B, 1938 - 1940, die in 1948 terug zou komen, maar dan zonder open achterruiten) en de Telephone Service van (onder 261, 1956 - 1961).

Geen zuivere koffie

De Nederlandse Teloorwegen, altijd nijver op zoek naar hoe men stations anders dan voor treinen kan gebruiken, is bezig op een aantal stations ruimte te verkwanselen aan de Amerikaanse koffiegigant Starbucks, u weet wel die firma, die vindt dat koffie naar alles mag smaken, behalve naar koffie. De firma is in de Verenigde Staten nog op een andere manier in het nieuws. Sinds de townhallmeetings over healthcare vorig jaar in een groot aantal staten, het openlijk dragen van wapens mode schijnt te zijn geworden, hebben sommige ketens dit in hun etablisementen verboden, niet Starbucks, in Californië kan je rustig, openlijk met een Colt in je holster, een naar banaan smakende kop koffie genieten.

Seeburg

Lang niet alle nickolodeons hadden een toetsenbord, dit is een Seeburg model A met "Sweet Sue". Ook Seeburg schakelde, net als Wurlitzer, later over naar de jukeboxmarkt.