Pianola

Als ik me goed herinner is het hooguit twaalf jaar geleden dat ik in een warenhuis in Florida een gloednieuwe pianola te koop zag staan. Over dit soort dingen, moet ik altijd nadenken, want dat pianola's honderd jaar geleden, toen de fonografische industrie nog in de kinderschoenen stond, verkocht werden, begrijp ik, maar nu? Honderd jaar en zelfs aanzienlijk korter geleden klonk een pianola als een piano en een 78-toerenplaat met een opgenomen piano ronduit beduidend minder. De werking van een pianola verschilt niet zo heel veel van een draaiorgel: het boek is alleen een rol.

Laweit

Verbazend dat er laweit ontstaat rond het boek "Vogelvrij. De Jacht op de Joodse Onderduiker" van Sytze van der Zee. De oorzaak van het lawijt is tweeledig: Van der Zee is de zoon van een NSB-er en Van der Zee schenkt (te)veel aandacht aan Joden die Joden verrieden. Het eerste argument is natuurlijk een onzinargument, sinds wanneer maken we kinderen verantwoordelijk voor de daden van hun ouders? Het tweede argument bevreemdt me: want waarom zou daar geen aandacht aan mogen worden besteed en waarom zou zulk gedrag voorbehouden zijn niet-Joden? Ligt bij niet-Joden de morele lat lager? Wat een onzin, als er types rondlopen als Bernard Madoff, die zich niet geneerde om recent Joodse liefdadigheidinstellingen op te lichten, waarom zouden er tijdens de Tweede Wereldoorlog niet types als Bernard Joseph (foto), die zich, geheel volgens het bekende naoorlogse nazipatroon, nu niets meer van zijn misdaden herinnert, zijn geweest?

adv./i.m.

Amilcar

Renault, Opel, Austin, Ford, Lancia, het zijn allemaal namen van personen, die de naam aan een automerk gaven. En er zijn nog veel meer, soms ietwat verborgen want wie verwacht nou, dat Amilcar in het rijtje thuishoort? Toch hoort Amilcar, een Franse fabriek die vooral in de jaren twintig buitengewoon fraaie, kleine sportwagens bouwde er wel degelijk bij, al wordt er wat moeilijk gedaan over het ontstaan van de naam, de geldschieters van de firma waren de heren Lamy en Akar en uit omkering van Lamy gekoppeld aan het laatste deel van Akar zou de de naam van het merk onstaan zijn, veel eenvoudiger lijkt het mij dat Amilcar zijn naam ontleende aan voor- en achternaam van de predident-directeur, eerdergenoemde Emile Akar. Ontwerpers van de auto waren André Morel en Edmond Moyet, die voor de Eerste Wereldoorlog in dienst waren geweest van "Le Zèbre", het merk van Jules Salomon. Amilcar was met name in allerlei races zo succesrijk, dat er een Italiaans filiaal werd opgericht, dat de wagen door de Ehrhard Automobilwerke AG in Duitsland onder de naam "Pluto" in licentie werd gebouwd en door Grofri Wk AG als "Grofri" in Oostenrijk. Toen de vraag naar kleine sportwagens aan het eind van de jaren twintig terugliep, probeerde de fabriek het met grotere reiswagens, maar juist in die categorie was de concurrentie hevig.

Pas in 1938, nadat Hotchkiss financieel bijgesprongen was, verscheen weer een interessante auto de "Compound", een voorwielaandrijver ontworpen door J.A. Grégoire, waarin veel aluminium verwerkt was.
Deze week stuitte ik onverwacht op Emile Akar (foto links), omdat zijn naam in Frankrijk oorlogswonden openrijt. Akar bezat namelijk het Château de l'Ecluse, maar in 1941 werd het vanwege Akars joodse afkomst door de Vichyregering onteigend en een zogenaamde "Verwalter" aangesteld, die het kasteel verkocht aan Fernand Plée. Pas nu de gemeente Salbris, waar het Château de l'Ecluse staat, een gedeelte van de grond bouwrijp wil maken, kwam de zaak boven water.

Taal

Ik verstond zoiets als "Mai jai betelle?", toen de dame aan het tafeltje naast mij wilde afrekenen. Ik zat in een cafeetje aan Strøget, een verzamelnaam voor de lange winkelstraat bestaande uit Frederiksberggade, Gammel Torv, Ny Torv, Nygade, Vimmelskaftet, Amagertorv en Østergade, die van Rådhuspladsen naar Kongens Nytorf loopt in Kopenhagen. Die vraag leek verdraaid veel op Fries, dus ik herhaalde wat de dame gevraagd had, toen ik wilde betalen. Dat had ik beter niet kunnen doen, want ik kreeg een stroom Deens over me heen, waar ik geen cacao van kon maken. Deens blijkt gemakkelijker te lezen dan te spreken. Ik heb een boek over Deense auto's en met niet al te veel moeite kan ik het lezen, maar dat zegt natuurlijk niet zo heel veel, omdat ik het onderwerp auto's redelijk beheers. Een voorbeeld: "Cycklefabrikant L. Mortensen i Fredericia, som havde bygget cycler siden 1890 fuldførte sin første og antagelig eneste motorvogn in april 1904. Vognen war en let 4.pers. tonneau med cyklehjul og en temmelig klodset motorhjelm after den tijds smak. (Fietsfabrikant L. Mortensen in Fredericia had fietsen gebouwd sinds 1890 en stelde zijn eerste en waarschijnlijk enige auto voor in april 1904. De auto was een lichte vierpersoonstonneau met fietswielen en een tamelijk ? motorkap naar de mode van die tijd). Het enige woord dat ik niet thuis kan brengen is klodset, ik zoek het op, het betekent onhandig, dat is, als ik de tekening van de auto bekijk, ook duidelijk: de hele motorkap moet van de auto getild worden om bij de motor te komen. Vorige week kreeg ik uit Groningen bericht dat op 20 maart a.s. de "Eerste dag van Grunneger Toal" zal worden gehouden. Het Gronings is voor mij even vreemd als het Deens. Ook van het Gronings kan ik, als het gesproken wordt, geen cacao maken, maar als ik het lees levert het nagenoeg geen problemen op. Ik citeer uit uit "Tiedschrift Dag van de Grunneger Toal": "Apostel van t Grunnegs. Kind van t Oldambt, opgruid mit t Nederlands en t Grunnegs. Boerenzeun mit n grode bepaarken. Zien blindhaid het hom nait in de wege stoan. Hai wör domnee, preekt Gods Woord t laifst in streektoal. Dat dut e voak, in Grunneger dainsten, Engel Jan Struif oet Oosterwolde." Wie meer wil weten over de Groninger taal, die reize op 20 maart naar Groningen, waar in RHC Groninger Archieven, Cascadeplein 4 tal van activiteiten rond de Groninger taal worden georganiseerd van een Café Chantant (met onder meer Harry Niehof [foto]) tot lezingen over het Oost-, West- en Noord-Gronings. Meer informatie hier.

Wobbe

"Om seker te wezen fan 'n medalje salle oppe tweemansbob ower fier jaar in Sotchi allenich Putin en Medvedev metdoen."

Wobbe

"Omdat men bedocht het dat dur meer sensasjonele sporten oppe Olympiese Spelen komme mutte, omdat se antrekkelukker wurre foor jonge minsen, wudt de tienduzend meter oppe skaats folgend keer inenen start en niet meer in paren in banen, komt dur un onderdeel achteruutskiejen achter sneeuwmobielen, wudt parasjuutspringen toevoechd anne biathlon en komt dur een twaalfmans bobslee inne baan."