Bad Pyrmont

Deze plaat aan de muur van een huis in Bad Pyrmont is wel een erg mager gedenkteken voor Moses Mendelsohn (1729-1786), die veel meer was dan  de grootvader van de componist. Hij was de grondlegger van de "Haskalah" (de Joodse Verlichting) en daardoor staat hij aan het begin van het moderne Jodendom. De filosoof Gotthold Ephraim Lessing modelleerde de hoofdpersoon in het toneelstuk "Nathan der Weise" naar Mendelsohn.
Het huis waar Mendelssohn woonde wordt nog  altijd bewoond en dat kan van sommige kapitale villa's niet  worden beweerd, er is nog al wat leegstand, zelfs in het centrum staat een compleet hotel leeg en te koop. Dat heeft alles te maken met het bijzonder soort tourisme van Bad Pyrmont,  het is een "kurort" en aangezien de ziekenverzekeringen niet meer een vijfweekse kuur vergoeden gaat het economisch  minder goed en staan er zelfs aan de belangsrijkste winkelstraat, de Brunnenstraße panden leeg.

Bünde 2

Una

kinderkaartje?

Hamelen

"Colibri" met twee PAC-plakettes

Precies een week geleden was ik in Hamelen. Er is daar een automuseum met alleen maar Hamelse auto's en uit mijn  hoofd  ken ik maar één merk dat ooit in die stad geconstrueerd werd: Selve. We gaan vanuit Bad Pyrmont per bus , dat vermijdt het gezeur om een kinderkaartje voor Una. Een moment bedenk ik de slechte grap dat zo'n kaartje bedacht is als Wiedergutmachung, misschien reden vijfenezeventig  jaar geleden kinderen wel op hondenkaartjes? De bus vertrekt van de Markt, waar op 's zaterdags tatsächlich markt gehouden wordt. Op de groenten- en fruitkraam staat bij elk product keurig aangegeven waar het vandaan komt, alleen de wilde perziken komen uit Frankreich, al het andere is treudeutsch. Al eerder ondekte ik dat de plaats van herkomst voor Duitse smaakpapillen buitengewoon belangrijk is, zo eet ik Duitse kaas bereidt uit Deense melk!

Het automuseum is een weldaad: klein maar bijzonder plezierig en omdat mijn vrouw, Una en ik de enige bezoekers zijn krijgen we een priverondleiding door een aardige man die dertig  jaar Saab vertegenwoordigde  in Hamelen. 

 

 

De eerste auto die we zien is het kale chassis - met een doorsnee van bak en motor - van een "Colibri", een watergekoelde tweecylinder met een inhoud van 860cc gebouwd door de Norddeutsche Automobilwerke tussen 1908 en 1910, een licht wagentje, een zogemaamde voiturette, dat de concurrentie met een aantal soortgelijke Franse producten aankon. De "Colibri" werd zelfs geëxporteerd, met name naar Engeland, maar ook naar Zweden, want een uit dat land geleende wagen, staat naast een "Colibri" die gezien de plakettes tweemaal aan een PAC-rit heeft meegedaan.

Dezelfde firma bouwde daarna een grotere wagen, de "Sperber", waarschijnlijk had de NAW liever "Adler" op de Kühlermantel gezet, maar dat was een naam die Heinrich Kleyer in Frankfurt voor zijn producten al benutte.

Bünde

Monte Jaffe en zijn echtgenote Christina Whitelaw.

Laat ik,  heel  ongewoon, met de terugreis beginnen en met een advies: iedereen die vanuit Hamelen e.o. in Bünde de internationale trein uit Berlijn  naar Amsterdam wil pakken  doet er goed aan te zorgen een uur eerder de trein in Hamelen te pakken, want de NordWestBahn onderhoudt een pendeldienst op enkelspoor tussen  Hildesheim en Bünde, een vertraging van oorspronkelijk vijf minuten loopt bij Bünde gauw op tot een  half uur en  met een overstaptijd van zeven minuten is de trein naar Amsterdam geruime tijd daarvoor vertrokken. Het station kan het best omschreven als een buitengewoon onvriendelijke puinhoop voor internationale reizigers, het perron is met hekwerken en roodwitte tape afgezet en  bestaat voor een groot deel uit steenslag. Waar uw rijtuig zich bevindt staat niet aangegeven, dus een moeizame gang door een rijdende trein is uw voorland. Toch zijn er op zelfs op zulke onplezierige momenten vreugdevolle ontmoetingen, want een van origine Schotse dame informeert uitgerekend bij ons naar de treinsamenstelling. Haar echtgenoot staat even verderop, stelt zich voor en blijkt de bekende bas Monte Jaffe, geboren in Chattanooga, opgeleid in de Verenigde Staten en begonnen als Wotan in Wagners "Walküre". Tot ver in Nederland hebben we een goed gesprek, slechts onderbroken door een  Duitse conducteur die Una's kaartje in ogenschouw wenst te nemen. Nu had ik vooraf in Utrecht geïnformeerd of een  op schootzittende hond in Duitsland een reisbiljet nodig had mij was verteld dat dat niet nodig was, het tegendeel blijkt waar honden in Duitsland hebben een kinderkaartje nodig behalve als ze in  een tas of een doos worden meegenomen. Op de heenreis werd ons door een conductrice zelfs meegedeeld  dat honden in de Bondsrepubliek een muilkorf dienen te dragen: atijd en  overal. Dat bleek onzin: van de ongeveer honderd honden die ik in de openbare ruimte zag droeg slechts één een muilkorf. Maar terug naar Monte Jaffe, die u hier ziet in de opera "Lulu" van Alban Berg. (Meer over Monte Jaffe in dit interview. En wie meer over zijn vrouw Christina Whitelaw wil weten gaat naar deze link)

Terug

Ik ben terug van een korte vakantie, maar er moet, zoals altijd, orde op zaken worden gesteld,  voordat ik één en ander voor publicatie gereed  heb gemaakt, dus enig geduld.

Wonderschoon

Alida Bombardeitje-Fluym: "Op  deze vroege maandagochtend heb ik jullie bijeengeroepen, zoals ik gister jullie reeds heb uitgelegd, omdat wij vanochtend bezoek krijgen van onze burgemeester mevrouw Barbeltje Gougiës, die een ogenblik van haar kostbare tijd wenst te besteden aan de Schoonheidcommissie van onze gemeente Goyse Meren. Ik sprak haar gister meteen na de kerkdienst toen zij deze wens uitte en  heb jullie ogenblikkelijk gebeld en opdracht gegeven op pad te gaan om schoonheid vast te  leggen. Aan die opdracht hebben zowel de heer Bakkeleier als de heer Kleinbrötchen voldaan, alleen de heer Grombauts had mijn inziens een bijzonder vaag  excuus omdat hij zijn vrouw beloofd had pannenkoeken te gaan eten in een of andere gelegenheid in de buurt van Soest. Ik denk dat de heer Grombauts niet precies beseft wat een opdracht van mij  inhoud en dat aan deze opdracht dient  te worden voldaan!"

Kodde Grombauts: "Gister vierden we met mijn kinderen een kleinkinderen mijn vrouws verjaardag in de Lage Vuursche, dat was een maand geleden al  afgesproken en er waren meerdere tafels gereserveerd."

Alida Bombardeitje-Fluym: "Kijk eens Kodde, jij schijnt nog steeds niet te begrijpen dat dienst voor dergelijke grappenmakerijtjes gaat, ik zal je dus moeten voordragen om vervangen te worden  en ik ben al een zeer goede kandidaat, die wel begrip heeft voor mijn dienstopdrachten, op het spoor."

Kodde Grombauts: "O." 

Alida Bombardeitje-Fluym: "Goedemorgen mevrouw de burgemeester, wat fantastisch  dat u een ogenblik van uw kostbare tijd hebt kunnen vrijmaken om kennis te maken met het hechte team van de Schoonheidscommissie Goyse Meren. Dit zijn de heren Clovis Bakkeleier, Oscar-Kenneth Kleinbrötchen en Kodde Grombauts, alhoewel laatsgenoemde ons zeer binnenkort zal gaan verlaten. 

Barbeltje Gougiës: "Aangenaam kennis te maken heren, het doet mij bijster deugd dat u zo goed bezig bent om op te sporen hoe de inwoners van onze gemeente gezamenlijk zorgen voor de verfraaiing van de Goyse Meren."

Alida Bombardeitje-Fluym: "Jawel burgemeester, niets is de heren Bakkeleier en Kleinbrötchen te  veel. Gistermiddag waren  ze nog op pad en hebben zij  de volgende versieringen kunnen vastleggen. Daar is in  de eeerste plaats dit prachtige beeld van een glascontainer opgesierd met plastic emmerjes en enig tapijt. Schitterend zoals deze zaken rond de container zijn gedrapeerd.

Maar wat ik heel bijzonder vind is dit beeld want hebben we het  als we het over straatmeubilair hebben het niet  al te vaak over lantaarnpalen en zulks, doch dit schitterende commodeachtig voorwerp zomaar op een doorsneezondagmiddag te ontwaren draagt toch bij aan een gelukzalig gevoel. Dit is een echt kunstwerk!"

Barbeltje Gougiës: "Wat u zegt mevrouw Bombardeitje, de bewoners doen er alles aan om de gemeente op te sieren. Ik zou zeggen gaat u vooral door met uw goede werk. Goedemorgen."

Audibert-Lavirotte & Berliet

Veel meer dan vijftig automobielen zullen de heren Maurice Audibert en Emile Lavirotte in Lyon niet gemaakt hebben, eerst vanaf 1894 met de motor achterin, daarna met een twee- of viercylinder naar eigen ontwerp voorin, de eindaandrijving  vond plaats door middel van kettingen. Bovenstaand miniatuur is een Audibert-Lavirotte uit 1898, de echte auto is bewaard gebleven en staat in het prachtige museum van Henri Malatre in Rochetaillée-sur-Saône, vlakbij Lyon. In 1901 werd de fabriek overgenomen door Marius Berliet, die eveneens  in Lyon in 1895 begonnen was met de constructie van automobielen, de jaarlijkse productie bedroeg zes exemplaren. Na de overname werd Lavirotte commercieel directeur van Berliet. De fabriek had succes zowel met de bouw van personen- als met vrachtauto's. Op onderstaande foto staan v.l.n.r. een vrachtwagen uit 1913, een model dat ook tijdens de Eerste Wereldoorlog voor het Franse leger geproduceerd werd, een gesloten personenwagen uit 1910, de auto van de Franse president Poincaré uit 1913 en de zwanenzang wat betreft de personenauto's van Berliet van vlak  voor de Tweede Wereldoorlog: de "Dauphine" met een tweeliter motor uit eigen  huis maar met een  carrosserie van de Peugeot 402. Daarna werden alleen maar vrachtwagens - waaronder zeer zware - gebouwd, na overname door Citroën in 1967 bleef het merk nog tot 1978 bestaan.